گزارش/ چه کسی به فکر دندان‌های معلولان ذهنی است؟!

خرابی دندان یک معلول ذهنی برای خانواده‌اش یا مدیرمراکز شبانه روزی که از او نگهداری می کند، جایی به یک دغدغه تبدیل می شود که نهاد متولی بهداشت و درمان کشور به سادگی شانه اززیر بار مسئولیت ارائه خدمات به همه جامعه خالی می کند و بهزیستی را مسئول درمان در حوزه دندانپزشکی معلولان می داند.به بررسی این موضوع می پردازیم تا شاید باعث گفتگوی بیشتر و پیگیری هایی از وزارت بهداشت شود تا مگر بخشی از مشکلات خانواده معلولان ذهنی حل شود.

چهار ماه دیگر بیا!
نامتناسب بودن فیزیک بدن معلولان ذهنی و بی‌قراری آنها هنگام معاینه دندان هایشان باعث می‌شود که این کودکان نتوانند به راحتی روی صندلی دندانپزشکی بنشینند.

به همین دلیل آنها نیازمند صندلی‌های مخصوصی هستند که بدن آنها را ثابت نگهدارد و یا اینکه هنگام معاینه دندان با استفاده از امکانات بیهوشی، بیهوش شوند.

متأسفانه این امکانات در مطب هیچ دندانپزشکی وجود ندارد و وزارت بهداشت و درمان هم هیچ وظیفه‌ای برای دندانپزشکان برای ایجاد این امکانات در مطب‌هایشان تعریف نکرده است.

اوایل سال 71 عدم همکاری دندانپزشکان با معلولان به ویژه معلولان ذهنی باعث شد که تعدادی از خیرین به فکر تاسیس موسسه‌ای بیفتند که بتواند خدمات دندانپزشکی را با بیهوشی کامل به معلولان ذهنی ارائه کند.

 با تعامل خیرین با سازمان بهزیستی، در سال 73 این موسسه با دو تخت بیهوشی و سه یونیت دندانپزشکی به عنوان بخشی از مرکز توانبخشی وردآورد کرج فعالیت خود را شروع کرد.

مدیر داخلی موسسه جراحی محدود خیریه وردآورد در مورد نحوه فعالیت این موسسه می‌گوید: موسسه خیریه وردآورد در روزهای فرد با 60 دندانپزشکی که به صورت رایگان با ما همکاری می‌کنند، خدمات دندانپزشکی را به معلولان ذهنی ارائه می‌کند.

تا قبل از سه سال گذشته به علت حجم بالای مراجعه‌کنندگان هر معلول ذهنی‌ای که به موسسه مراجعه می‌کرد باید سه تا چهار ماه در نوبت قرار می‌گرفت که باعث گسترده شدن ضایعه دندانی می‌شد، اما تعدادی از خیرین به موسسه کمک کردند و ما توانستیم دو تخت بیهوشی دیگر تهیه کنیم که باعث شد معلولان کمتر در نوبت بمانند.

قبل از هر چیز معلولان ذهنی‌ای که به این مرکز مراجعه می‌کنند مورد معاینه قرار می‌گیرند پس از معاینه مشکل دندان کودک یا از طریق خدمات سرپایی و یا با بیهوشی کامل برطرف می‌شود.

منصور مواج در مورد معلولانی که از استان‌ها به این مرکز مراجعه می‌کنند می‌گوید:معلولان شهرستانی‌ای که در استان‌های دور از تهران زندگی می‌کنند، نیازی نیست برای معاینه به موسسه بیایند.

آنها می‌توانند در شهر خود معاینه شوند و اگر دندانپزشک شهرشان تائیدیه بیهوشی را داد آن را برای ما ارسال کنند و هر زمان که نوبت جراحی‌شان رسید به تهران بیایند.

تا سال گذشته این موسسه بابت مکانی که سازمان در اختیارش گذاشته است اجاره‌ای پرداخت نمی‌کرد اما امسال سازمان بهزیستی استان تهران مبلغی را بابت اجاره از این موسسه مطالبه کرده است اما به دلیل اینکه این اجاره برای آنها سنگین است، موسسه توافق کرده است که به جای اجاره، هر معلول ذهنی‌ای را که بهزیستی استان تهران معرفی کند، رایگان معالجه کند.

مواج در این مورد می‌گوید: کسانی که نامه بهزیستی را داشته باشند، رایگان معالجه می‌شوند اما از بقیه خانواده‌ها هم به اندازه توان مالی‌شان وجه دریافت می‌شود.

مدیر داخلی موسسه جراحی محدود وردآورد وجود تنها یک موسسه تخصصی برای ارائه خدمات توانبخشی به این افراد را بسیار کم می‌داند و می‌گوید:موسسه ما تنها در روزهای فرد می‌تواند فعالیت کند؛ چرا که دندانپزشکانی که با ما همکاری می‌کنند، برای روزهای زوج‌شان برنامه‌های دیگری دارند و دیگر اینکه قراردادهای کارمندان ما 15 روزه است و نمی‌توانیم حقوق یک ماه کاری را پرداخت کنیم.

وزارت بهداشت و درمان و سازمان بهزیستی باید فکری به حال انبوه معلولان ذهنی‌ای بکنند که پشت نوبت دریافت خدمات دهان و دندان هستند.

تنفس از راه دهان: خرابی دندان
مرکز توانبخشی معلولان ذهنی زیر 14 سال نارمک یکی از معدود مراکزی است که خدمات سرپایی دندانپزشکی به معلولان ذهنی مقیم مرکز ارائه می‌کند.

دکتر کلانتری دندانپزشک مرکز در مورد نوع خدماتی که در این واحد دندانپزشکی ارائه می‌شود می‌گوید: معلولانی که در این مرکز نگهداری می‌شوند مشکلات قلبی و عروقی دارند و نمی‌توان با امکانات محدود موجود در مرکز خدمات تحت بیهوشی به آنها ارائه کنیم.

به همین دلیل در این مرکز ما خدماتی مثل جرم‌گیری و بیرون آوردن دندان‌های غیر قابل استفاده را به معلولان ارائه می‌کنیم.

وی ادامه می‌دهد:نامتناسب بودن فیزیک بدن این کودکان باعث می‌شود که نتوانند راحت روی صندلی بنشینند و این مسأله باعث پرخاش آنها می‌شود به همین دلیل ما برای جلوگیری از این اتفاق به آنها آرام‌بخش می‌دهیم تا در طول معاینه آرام باشند.

دکتر کلانتری مهمترین علت خرابی دندان‌های معلولان ذهنی را تنفس از راه دهان می‌داند و می‌گوید: اغلب معلولان ذهنی از راه دهان نفس می‌کشند و این مسأله باعث خرابی دندان‌ها می‌شود، همچنین این کودکان هنگام مسواک زدن دندان‌هایشان توسط مراقبان مقاومت و یا پرخاش می‌کنند اما ما به مراقبان تذکر داده‌ایم که برای جلوگیری از خرابی دندان‌های این کودکان بعد از هر وعده غذایی حتما از دهان شویه استفاده کنند.

او در نهایت به خانواده‌هایی که معلولانشان را در منزل نگهداری می‌کنند توصیه می‌کند که برای مسواک‌زدن دندان‌های معلولان از مسواک برقی استفاده نکنند؛ چرا که نیرویی که این مسواک‌ها به دندان و لثه وارد می‌کنند، قابل کنترل نیست و باعث آزردگی دندان‌های فرزند معلولشان می‌شود.

کلانتری خرابی دندان‌ها را برای معلولان امری اجتناب‌ناپذیر می‌داند و در این مورد توضیح می‌دهد: به دلیل مشکلات بلع و تنفس از راه دهان دندان‌های معلولان معمولاً خراب می‌شود اما مراقبان در مراکز و والدین در منزل می‌توانند با استفاده از رژیم‌های غذایی بدون مواد قندی و استفاده مستمر از دهان شویه بروز این مشکل را به تعویق بیندازند.

کدام اعتبار، کدام مرکز تخصصی
جواب صریح دکتر حسین حصاری رئیس اداره سلامت دهان و دندان معاونت سلامت وزارت بهداشت، فکر رسیدگی به بهداشت دهان و دندان معلولان ذهنی را برای سال‌ها از ذهن بیرون کرد.

وی در مورد عدم رسیدگی وزارت بهداشت به وضعیت بهداشت دهان و دندان معلولان ذهنی می‌گوید:رسیدگی به امور کسانی که دچار نقص هستند که معلولان ذهنی هم جز آنها به شمار می‌روند، بر عهده سازمان بهزیستی است و وزارت بهداشت نسبت به سلامت معلولانی که در مراکز تحت نظارت سازمان بهزیستی نگهداری می‌شوند هیچ دخالتی ندارد.

وی در ادامه به ساختار عملکردی وزارت بهداشت اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد:هدف‌گیری وزارت بهداشت نسبت به عموم مردم جامعه است اما معلولان جزء گروه‌های خاص کشور هستند.

به همین دلیل اعتبار محدود وزارت بهداشت این امکان را به ما نمی‌دهد که شرایط رسیدگی به بهداشت دهان و دندان معلولان ذهنی را در بطن جامعه فراهم کنیم.

رئیس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت با اشاره به عدم حمایت بیمه‌ای از خدمات دندانپزشکی اضافه می‌کند:خدمات دندانپزشکی بسیار گران هستند به همین دلیل، حتی سایر افراد جامعه به دلیل بیمه نبودن این خدمات دچار مشکل هستند چه رسد به معلولان ذهنی.

در واقع اوضاع بهداشت دهان و دندان اکثر افراد جامعه تأسف بار است بطوری که اگر بخواهیم دندان‌های خراب کل افراد جامعه را پر کنیم اعتبارات وزارت بهداشت کفاف نخواهد داد.

دکتر حصاری در مورد وجود تنها یک مرکز جراحی معلولان ذهنی در کشور می‌گوید:احداث و راه‌اندازی مرکز تخصصی‌ای که تنها به این کودکان خدمات ارائه کند، برای وزارت بهداشت پر هزینه است به همین دلیل مرکز وردآورد در آینده شلوغ‌تر هم خواهد شد.

وی اعتقاد دارد بهتر است برای جبران کمبود اعتبار وزارت بهداشت برای تأسیس یک مرکز تخصصی، به فکر پیشگیری از بروز مشکلات دندانی در بین معلولان ذهنی باشیم.

البته دکتر حصاری می‌گوید: چنانچه سازمان بهزیستی هم اعتباری را برای بهبود این شرایط قرار دهد، وزارت بهداشت حاضر است، از طریق انعقاد تفاهم‌نامه، با سازمان بهزیستی وارد همکاری شود.

منبع: مهرنو