معلولین؛ بزرگترین اقلیت اجتماعی 

 
Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift: بزرگداشت روز جهانی معلولین. تصویر از آرشیوسوم دسامبر روز جهانی معلولین است. روزی به نام افرادی که به دلیل محدودیت‌های جسمی مشارکت کمتری در زندگی جمعی دارند و از این رو، بزرگترین اقلیت اجتماعی به شمار می‌آیند. نگاهی به وضعیت معلولین ذهنی در آلمان و ایران. 

در آلمان در اغلب آگهی‌های استخدام نوشته می‌شود:«افراد معلول در صورت برخورداری از تخصص و توانایی برابر با سایر متقاضیان، از اولویت برخوردارند.» بر اساس قانون، ۵ درصد ظرفیت استخدامی مراکز دولتی و خصوصی آلمان برای افرادی در نظر گرفته شده است که ناتوانی جسمی دارند.

بنا بر آمار سازمان جهانی بهداشت بیش از ۶۰۰ میلیون نفر از ساکنان جهان به علل مختلف جسمی، روانی و اجتماعی دچار ناتوانی و معلولیت هستند. در آلمان ۸،۶ میلیون نفر معلول هستند. رقمی که حدود ۱۰ درصد جمعیت کل کشور می‌شود. در ایران این رقم به ۱۲ درصد می‌رسد.

سهیل معینی، مشاور وزیر رفاه در امور معلولین درسال ۸۵، می‌گوید قانون اختصاص ظرفیت مشخص برای استخدام معلولین سال ۸۳ در مجلس ایران هم تصویب شده است. بر اساس این قانون ۳ درصد از ظرفیت استخدام دولتی به معلولین اختصاص دارد.

سهیل معینی می‌گوید:« اما این مشکلی را حل نمی‌کند. استخدام دولتی در حال کاهش است. در نتیجه این ۳ درصد رقم بسیار ناچیزی می‌شود. دولت می‌بایست بخش خصوصی را ترغیب به استخدام معلولین کند.»

جای معلولان ذهنی در بازار کار کجاست؟

Bildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift:   تصویری از معلولین شاغل در آلمان در کشورهای اروپایی از جمله آلمان، کارفرمایی که متقاضی معلول را استخدام می‌کند از معافیت مالیاتی بهرمند می‌شود. در نتیجه حقوق کارمند معلول به نوعی از بودجه دولتی هزنیه می‌شود. شرکت‌های خصوصی در ایران اما از چنین امتیازی برخوردار نیستند. از سوی این دیگر این قانون شامل افرادی می‌شود که ناتوانی جسمی دارند. جای معلولان ذهنی در بازار کار کجاست؟

در آلمان بیش از ۲۵۰ هزار نفر از معلولان ذهنی در«کارگاه‌هایی برای معلولین» مشغول کارند. در سطح کشور ۷۰۰ کارگاه از این دست وجود دارد.

یوهانس رتز ۳۱ ساله در یکی از این کارگاه‌ها در منطقه ایفل در ایالت نوردراین وست‌فالن مشغول به کار است. او که از سیزده‌سال پیش کار خود را با عشق و علاقه در این کارگاه چوب‌ انجام می‌دهد، می‌گوید: «معلومه! واقعأ حس خوبی دارم. همکاران خوبی دارم، از کار کردن با هم لذت می‌بریم. کار کردن خیلی بهتر از وقت تلف کردن در خیابان است.»

در این کارگاه، ۲۵۰ معلول ذهنی مشغول کار هستند. یورگن باور مدیر کارگاه توضیح می‌دهد که کار کارگران او به هیچ‌وجه کار ساده‌ای نیست. وی می‌‌گوید:« کارگران اینجا هم باید از نظر بدنی روی فرم باشند و هم خیلی مراقب. کارگران ما مدتها آموزش دیدند. این کاری نیست که کارگر از امروز به فردا در آن مهارت پیدا کند.»

آموزش رشته‌های فنی و حرفه‌ای و مناسب، گام نخست

تعداد کارگران کارگاه چوب‌بری ایفل در بیست سال گذشته پنج برابر شده است. کارگران دوره‌های طولانی آموزشی را پشت سرگذاشتند. هزینه‌های آموزشی هم از طریق بودجه دولتی، توسط صندوق هزینه‌های اجتماعی استان پرداخت می‌شود.

سهیل معینی با اشاره به اینکه در سال‌های اخیر معلولین جسمی در ایران از فرصت‌های بیشتری برای ادامه تحصیل در زمینه آموزش عالی بهره‌مند شده و از وضعیت نسبتأ خوبی در این زمینه برخوردارند، در مورد معلولان ذهنی در ایران می‌گوید:«دولت مکلف است از افراد معلول حمایت کند. اما معلولین ذهنی آموزش‌های لازم را در حدی که باید دریافت نمی‌کنند. افراد معلول باید آموزش‌های فنی و حرفه‌ای ببینند که بتوانند وارد بازار کار شوند.»

Bildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift:  معلولین ذهنی در آلمان از برنامه ورزشی ویژه‌ای برخوردارند بهرمند نبودن از آموزش کافی امکان مشارکت و برقراری رابطه اجتماعی را سخت‌تر می‌کند. هر چه فرصت‌ها محدودتر می‌شوند شکاف میان فرد معلول و محیط اطراف او هم عمیق‌تر می‌شود. یوگن باور مدیر کارگاه چوب شهر کوچک آیفل این مسئله را به سادگی شرح می‌دهد: «بینید در این شهر کوچک روز که آغاز می‌شود هرکسی دنبال کار خودش می‌رود. پدر خانواده سرکار می‌رود، مادر خانواده سرگرم کار خود می‌شود. خواهر و برادرها هر کدام پی کار خود می‌روند. برای عضو معلول خانواده هم همین‌قدر مهم است که سرکار رود و همین مسئله است که مایه افتخار ماست. کارگران ما احساس می‌کنند که مثل دیگران هستند. تمام تلاش ما هم این است که در محیط کار جو مناسبی برای آنها فراهم کنیم تا خود را مثل دیگران احساس کند.»

حقوق ماهانه کارگران این کارگاه دسترنج خود آنهاست. مدیر کارگاه توضیح می‌دهد کاری که کارگران تحویل می‌دهند با کار کارگران "غیرمعلول" تفاوتی ندارد. در این کارگاه هم همه قوانین معمول کار حکم‌فرماست. کارگران هفت تا هشت ساعت در روز کار می‌کنند. یورگن باور می‌گوید:«من دوست داشتم که حتی می‌توانستیم حقوق بیشتری به آنها پرداخت کنیم.»

"صدای اقلیت یک جامعه باید شنیده شود"

روز سوم دسامبر روزجهانی معلولین است. در ایران هم نهادهای مربوطه برای این روز برنامه‌های ویژه‌ای تدارک دیده‌اند. سهیل معینی که خود نابیناست رئیس هیئت مدیره "انجمن باور" است. این انجمن یکی از بزرگترین انجمن‌های اینترنتی در حوزه امور معلولین در ایران است. وی در مورد شرایط معلولین در ایران اشاره می‌کند که چاره کار فرهنگ‌سازی است و نه سالی یکبار برنامه‌های ویژه.

معینی می‌گوید:« ما قطعأ ما در ابتدای راه هستیم. به نظر من بر عهده خود افرادا معلول است که حاضر شوند و از خود بگویند. رسانه‌ها هم باید به تعهد خود در قبال جامعه وفادار بمانند و مشکلات پنهان گوشه و ‌کنار جامعه رابه تصویر بکشند. صدای اقلیت باید شنیده شود، صدای اکثریت که همیشه حاضر است. ما هم باید از ابزار رسانه‌های استفاده کنیم. این حق ماست.»

شبنم نوریان
تحریریه: شیرین جزایری